Rouwverwerking

Rouwverwerking

Er is een groot verschil in hoe volwassen omgaan met het overlijden van een dierbare en hoe kinderen hiermee omgaan. Kinderen verwerken verlies in veel meer stukjes dan volwassenen. Kinderen maken momenten door met veel verdriet maar ook momenten dat er gewoon gespeeld wordt en plezier wordt gemaakt.  Jonge kinderen uiten hun gevoelens van verdriet, boosheid en verwarring vaak ook op een andere manier, een manier die niet altijd even goed te herkennen is als rouw voor volwassenen. Op Educatheek vind je de beste boeken, materialen en hulpmiddelen die kinderen steunen bij rouwverwerking, zoals bijvoorbeeld Kun je internetten in de hemel van Ineke Wienese. 

Verlies van een dierbare op jonge leeftijd.

Veel kinderen krijgen al op jonge leeftijd te maken met het overlijden van een geliefd persoon. Elk jaar maken ongeveer vijfduizend kinderen mee dat een ouder overlijdt. Elk jaar krijgen tweeduizend kinderen te maken met het overlijden van een broer of zus. 75% van de kinderen die de basisschool verlaat, heeft al te maken gehad met het overlijden van een persoon in hun omgeving. Het is erg belangrijk dat verlies en rouw bespreekbaar is. Het verdriet en de pijn van kinderen mag niet worden weggestopt. Volgens deskundige moeten kinderen hier goed bij geholpen worden. Hoe beter de kinderen worden geholpen bij het uiten van hun emoties, hoe beter de rouwverwerking zal gaan en hoe soepeler het rouwproces verloopt. Als een kind zijn/haar emoties niet kan of mag uiten, krijgt het kind vaak te maken met het overlevingsmechanisme. Kinderen kunnen dan juist boos, stil of overdreven vrolijk gaan doen. Alle kinderen reageren anders als ze te maken krijgen met het overlijden van een dierbare. Kinderen kunnen beter omgaan met het overlijden van een dierbare als de omgeving verder niet veranderd. Thuis verandert er namelijk al veel, dan is het fijn als bijvoorbeeld de regels op school hetzelfde blijven. Dit geeft een vertrouwd en veilig gevoel. Kinderen gaan pas rouwen als ze zich veilig voelen en als de situatie voor hen veilig voelt. Daarom is het erg belangrijk dat er niet veel in de omgeving veranderd. Gevolgen die voor kunnen komen na het overlijden van een dierbare kunnen zijn: agressie, boosheid, ontkenning, concentratieproblemen, onrust, stil of opvallend lief. Als een kind stil of opvallend lief is kan dit er op duiden dat het kind aandacht nodig heeft (Wensink, 2018) (Leenaarts, 2019).

Veel vragen...

Hoe kinderen reageren op het overlijden van iemand uit hun omgeving is onder andere afhankelijk van hun leeftijd. Baby’s en dreumesen begrijpen nog niet wat de dood is. Wel kunnen de baby’s en dreumesen het gemis uit hun omgeving ervaren. Het gene wat baby’s en dreumesen het meest ervaren zijn de emoties van de mensen om zich heen. Baby’s en dreumesen voelen het meteen als de ouder het moeilijk heeft. Peuters beginnen al te begrijpen wat de dood inhoudt. Vaak is het voor peuters nog wel moeilijk te begrijpen dat de dood iets omkeerbaars is. Ondanks dat peuters nog niet alles begrijpen is het wel belangrijk om ze zoveel mogelijk te betrekken bij het afscheid. Vaak verwerken peuters het verlies door het onderwerp de dood ook te gebruiken tijdens het spelen. Dit doen de peuters door bijvoorbeeld te spelen dat hun beer dood gaat. Kleuters hebben vaak ook nog moeite om te begrijpen dat de dood iets onomkeerbaars is. Wel beginnen kleuters dit steeds beter te begrijpen. Vaak is het zo dat kleuters veel vragen hebben, dit zijn soms ook praktische vragen die voor volwassenen soms moeilijk te beantwoorden zijn. Met al deze vragen proberen kleuters grip te krijgen op de hele situatie. Het is belangrijk dat kleuters deze duidelijkheid ook krijgen anders gaan ze het zelf invullen en het kan zo zijn dat hun fantasie erger is dan de realiteit. In de leeftijdscategorie 6 tot en met 8 jaar hebben de kinderen ook veel vragen over alles wat er gebeurt. Op deze leeftijd begrijpen kinderen goed wat de dood is en dat het onomkeerbaar is. Op deze leeftijd vinden veel kinderen het moeilijk om hun gevoelens te uiten ook omdat ze hun ouders willen ontlasten. Het kan helpen om het kind te betrekken bij de uitvaart, zo kan ook het kind zijn gevoelens uiten. Als kinderen 9 en 10 jaar oud zijn, zijn ze vooral bezig wat er van hen verwacht wordt. Ze willen liever hun gevoelens niet tonen en er ook niet over praten.

Veel praten... is belangrijk bij rouwverwerking

Het is belangrijk dat de kinderen vragen mogen stellen over het overlijden. Daarnaast kan het helpen als kinderen kunnen praten met iemand die verder weg staat. Kinderen van 10 tot 12 jaar oud hebben behoefte aan steun en troost als zij te maken krijgen met het overlijden van een dierbare. Maar soms durven kinderen deze gevoelens niet te uiten omdat ze bang zijn kinderachtig gevonden te zijn. Dit kan ervoor zorgen dat de kinderen prikkelbaar worden en moeilijk gedrag vertonen. Kinderen vinden het op deze leeftijd fijn om steun te zoeken bij leeftijdsgenoten in plaats van bij volwassenen. In de leeftijdscategorie 13 tot en met 18 jaar is het besef van overlijden het grootst. Dit is een lastige leeftijd om te maken te krijgen met verlies, aan de ene kant willen de kinderen onafhankelijk zijn maar aan de andere kant willen ze ook troost. Daarnaast voelen ze zich ook verantwoordelijk voor de andere gezinsleden. Hierdoor vergeten de kinderen hun zelf. Voor ouders is het belangrijk om aandacht te hebben voor de kinderen, praten is hierin van groot belang (Drs. De Vos, Rouw bij jonge kinderen, 2011) (Leenaarts, 2019).

Verschillende manieren van ondersteuning voor rouwverking in het onderwijs